Inlichtingenplicht

Verplichtingen in de bijstand: de inlichtingenplicht

De inlichtingenplicht ontstaat zodra je een bijstandsuitkering aanvraagt. Je moet de gemeente inlichtingen geven. Dit betekent dat je informatie moet geven die betrekking heeft op de periode voordat je een uitkering aanvraagt. De inlichtingenplicht gaat over de periode voordat je een uitkering ontvangt, en duurt tot je uitkering stopt. Al die tijd ben je verplicht om inlichtingen door te geven. 

Een voorbeeld van inlichtingenplicht voordat je een uitkering ontvangt:
Sven vraagt een bijstandsuitkering aan bij de gemeente. Hij moet zijn bankafschriften laten zien van de laatste drie maanden voorafgaande aan de aanvraag. Daaruit blijkt dat Sven een paar keer een paar honderd euro op zijn rekening heeft gestort. Sven kan hiervoor geen goede verklaring geven.

Het zou geld zijn dat hij van vrienden heeft geleend. Wie deze vrienden zijn en bewijzen van leningen heeft Sven niet. De bijstandsuitkering wordt geweigerd omdat Sven geen duidelijkheid kan geven over de stortingen. Zo kan de gemeente natuurlijk niet nagaan of Sven misschien wel zwart werkt of andere illegale inkomsten heeft.

De inlichtingenplicht houdt in dat je de gemeente moet informeren over alles wat van belang kan zijn voor het recht op je uitkering. Daarmee is de inlichtingenplicht een van de belangrijkste plichten.

Welke informatie moet ik doorgeven als ik een uitkering ontvang?

Een aantal voorbeelden van informatie die je verplicht bent om door te geven:

• Alles wat met werk te maken heeft. Of je inkomsten uit deze werkzaamheden hebt of niet doet er niet toe. Als je bijvoorbeeld vrijwilligerswerk doet kan dat voor de gemeente van belang zijn voor de re-integratie. Het kan jouw re-integratie bevorderen, maar ook belemmeren. Voor het verrichten van vrijwilligerswerk heb je toestemming van de gemeente nodig. Geef dus altijd door dat je vrijwilligerswerk doet of wil gaan doen. 
  
• Alles wat met inkomen te maken heeft. Niet alleen loon of winst, maar ook erfenissen, giften, uitkeringen van verzekeringen, inkomsten uit huur, kostgangerschap. Je bent bijvoorbeeld verplicht om op verzoek je bankafschriften te laten controleren.
• Alle veranderingen in de gezins- of thuissituatie. Geboorte, overlijden, echtscheiding, samenwoning, kinderen die het gezin verlaten of juist bij je komen wonen, derden die bij je komen wonen, al dan niet als partner, huurder of kostganger.
• Geef door als je inwonende kind(eren) de leeftijd van 18 of 21 jaar bereiken. Als je kind 21 jaar wordt geef dan aan of je kind(eren) een studie volgen of werken. Dit kan namelijk gevolgen hebben voor de uitkering. 
• Alle veranderingen in jouw verblijfplaats. Je ontvangt de uitkering van een gemeente. Als je in een andere gemeente gaat wonen, moet deze de bijstand gaan betalen. Je kunt verder geen bijstand in het buitenland krijgen, tenzij het gaat om de toegestane vakantie (maximaal 28 dagen per kalenderjaar). Dus als je een weekend bij je zuster gaat logeren die in een andere plaats woont, moet je dat ook melden.
• Alles wat met jouw eigendommen te maken heeft, zoals huizen (ook in het buitenland) boten, caravans, antiek, kunst enz.

Ook als je soms denkt dat bepaalde informatie voor de gemeente niet van belang is, kan het toch verstandig zijn om hiervan melding te doen. Vraag de gemeente desnoods om een schriftelijke bevestiging dat de informatie die je hebt doorgegeven geen gevolgen heeft voor je uitkering. De gemeente is verplicht om je te informeren. Je hebt recht om te weten waar je aan toe bent.

Inlichtingenplicht bij echtparen of samenwonenden

Als je gehuwd bent of samenwoont dan geldt de inlichtingenplicht voor jullie beiden samen en voor ieder afzonderlijk. Komt een van jullie deze plicht niet na en kan daardoor niet langer worden vastgesteld of er nog recht op bijstand bestaat, dan eindigt de uitkering voor jullie beiden.

Een voorbeeld
Mart en Thijs wonen samen. Mart informeert de gemeente niet dat hij aan het werk is. Als Mart wordt betrapt moet de bijstand over zes maanden volledig worden terugbetaald. Ook Thijs is hiervoor verantwoordelijk. Thijs besluit daarom Mart te verlaten. Mart en Thijs zijn dan allebei verantwoordelijk voor de hele schuld. Kan Mart bijvoorbeeld niets terugbetalen, dan wordt de volledig betaalde bijstand alleen van Thijs teruggevorderd.

Grenzen aan de inlichtingenplicht

De inlichtingenplicht gaat ver, maar er zijn grenzen.

Je moet aangeven hoeveel vermogen je hebt. Maar je hoeft de gemeente
niet te vertellen welke ‘gewone’ bezittingen je in huis hebt, zoals een
koelkast, een bed of televisie

Je hoeft bijvoorbeeld niet te vertellen wie jouw behandelende arts is. Maar als je de gemeente meedeelt dat je medische klachten hebt, dan kan de gemeente wel weer naar deze informatie vragen. 

Geen zwijgrecht

Je hebt geen zwijgrecht. Je mag niet afwachten tot de gemeente zelf om bepaalde informatie vraagt. Er wordt van jou verwacht dat je zelf actief aan je inlichtingenplicht voldoet. Als je informatie die voor jouw uitkering van belang is niet meldt, dan wordt de uitkering stopgezet of wordt de reeds betaalde uitkering teruggevorderd. De gemeente kan een boete opleggen als je niet tijdig of niet volledige informatie verstrekt. 

Hoe snel moeten wijzigingen worden doorgegeven?

Je moet wijzigingen over jouw situatie doorgeven zodra de wijziging zich voordoet. Je bent verplicht dit binnen 7 dagen na het voordoen van de wijziging te doen.

Als je dus bijvoorbeeld werk vindt, moet je dit direct doorgeven.

Ontbrekende bewijsstukken

De gemeente kan je vragen bepaalde bewijsstukken te overleggen, denk bijvoorbeeld aan bankafschriften. Als je deze niet meer hebt, moet je zorgen voor vervangende bewijsstukken. Soms kan dit erg lastig zijn. Als je niet in staat bent om bepaalde zaken te bewijzen, loop je het risico dat je geen recht (meer) hebt op een bijstandsuitkering.

Een voorbeeld
Een voormalig prostituee vraag een bijstandsuitkering aan. Vanwege het ontbreken van een deugdelijke administratie kan zij onvoldoende inlichtingen geven over haar inkomens- en arbeidsverleden. De gemeente weigert haar om die reden een bijstandsuitkering.

In bepaalde situaties kan je natuurlijk geen enkel verwijt gemaakt worden dat je bepaalde informatie niet meer kunt bewijzen. Denk aan brand- of waterschade. In die situatie zal de gemeente zich in het algemeen soepel(er) opstellen.